Week 11 - Uit de Kerk op Ypenburg - De Bijbel is van deze tijd

Uit de Kerk op Ypenburg

Kerk, een publieke voorziening?

door: ds. Attie Minnema

Kerk en geloof, godsdienst en religie mogen in onze samenleving in het ‘verdomhoekje’ zitten en de nodige kritiek te verduren hebben, maar de Bijbel is ‘in’ en op verschillende manieren volop in de aandacht. Guus Kuijer haalt goede verkoopcijfers met inmiddels 3 delen ‘De Bijbel voor  ongelovigen’, kortgeleden is een glossy over Jezus uitgekomen en de Bijbel in Gewone Taal staat hoog in de top tien van verkochte boeken. Toneelgezelschappen als ‘De Appel’ en ‘het Nationaal Toneel’ hebben dit seizoen toneelstukken op het programma staan zoals respectievelijk ‘Zie de mens’ over het leven van Jezus en ‘Genesis’ over het eerste Bijbelboek.

Moderne schrijvers en kunstenaars herkennen in de Bijbel blijkbaar de thema’s die zij in hun kunstvorm aan de orde willen stellen. De universele thema’s van het menselijke leven van geboren worden tot sterven, met daarin alle kanten van het bestaan: liefde, trouw, geloof en angst, goed en kwaad, hoe mensen proberen hun leven zin te geven.

Men zegt wel dat in onze tijd de ‘grote verhalen’ zijn verdwenen. En daarmee is een gemeenschappelijk perspectief verdwenen dat ons als samenleving richting gaf, perspectief dat men voorheen vond in de Bijbel of in een bepaalde ideologie: de ‘ismen’ (liberalisme, rationalisme, socialisme, e.d.) die een goede wereld en samenleving beloofden. Maar als die ideologieën hebben hun beloften niet waargemaakt en de moderne mens voelt zich dan ook in de steek gelaten en op zichzelf teruggeworpen.

Toch blijkt steeds weer dat er volop aandacht is voor de Bijbelse verhalen. Misschien niet meer als dat ene ‘grote’ verhaal waarvoor je naar de kerk gaat om dat verteld en uitgelegd te krijgen. Maar mensen van deze tijd willen zelf op zoek gaan naar en in die Bijbelverhalen, en ervaren wat dat verhaal voor hun eigen leven te zeggen kan hebben. En in het gesprek daarover of in kunstzinnige uitingen daarvan blijkt dan steeds weer dat, ook voor wie niet gelovig is, de Bijbel een waardevolle bron van verhalen kan zijn waarin je, ook als modern mens in deze tijd, je kunt herkennen, aan kunt spiegelen en van kunt leren.

De Bijbel is nog steeds van deze tijd en de kerk als één van de bewaarders van de Bijbel kan een goede functie vervullen in het ruimte geven aan mensen, wel of niet gelovig, om samen op ontdekkingstocht te gaan in de Bijbelse verhalen. Om samen het gesprek daarover te voeren en dan blijkt steeds weer dat die oude verhalen ook nu nog  veel te zeggen kunnen hebben.

Week 7 - Uit de Kerk op Ypenburg - 25 jarig jubileum

Uit de Kerk op Ypenburg

25 jarig jubileum

door: ds. Attie Minnema

Deze week is het 25 jaar geleden dat ik begonnen ben als predikant. Zondag 11 februari 1990 was, zoals het dan heet, mijn bevestiging en intrede als predikant in de (inmiddels) Protestantse Kerk. Het klinkt lang, 25 jaar, maar voor mijn gevoel zijn die jaren omgevlogen. Inmiddels in mijn derde gemeente kan ik gelukkig zeggen dat ik nog steeds met veel plezier dominee ben.

Tegelijk moet ik constateren dat er in die 25 jaar veel veranderd is in de kerk. Toen ik begon had de kerk nog een vrij vanzelfsprekende plek in de samenleving. Ook al was de ontkerkelijking al enkele tientallen jaren gaande, de kerk hoorde er nog steeds bij, in het beeld van dorp en stad. ‘Mijn jaar’ aan de theologische universiteit was één van de grootste jaren wat betreft het aantal studenten, waarbij inmiddels ongeveer de helft vrouw was. En over werkgelegenheid maakte je je als aankomend dominee nog geen zorgen.

Inmiddels is de plek van kerk en geloof veranderd. De ontkerkelijking is doorgegaan, al zijn er nog steeds veel mensen die zich gelovig, religieus of spiritueel noemen. Maar het instituut kerk lijkt steeds meer aantrekkingskracht te hebben verloren. Het beeld van geloof en religie is bij velen niet positief en sommigen vinden dat het geloof maar liever achter de voordeur moet blijven. En ook in de kerk worden gesprekken gevoerd over bezuinigingen en over de vraag hoe de kerk er over nog eens 25 jaar uit zal zien. Kerkelijke gemeenten worden kleiner en dominees zullen steeds meer parttimers zijn en/of naast hun werk in de kerk een andere baan hebben.

Ook als wordt de kerk kleiner, de kerk is voor veel mensen nog steeds een plek waar ze bezinning zoeken en gemeenschap vinden. Een plek om samen na te denken over geloof- en levensvragen. En tegelijk is de kerk ook één van de grootste vrijwilligersorganisaties van ons land. Al zal de organisatievorm misschien veranderen, hopelijk blijft de kerk een gastvrij huis waar, wie dat wil, kan binnenkomen om samen te zijn en te vieren, om verbondenheid en gemeenschap te vinden en vreugde en verdriet te delen. Om zo als mens te groeien en op te bloeien. Zo heb ik in ieder geval de kerk de afgelopen 25 jaar (en langer) ervaren en daar wil ik de komende jaren ook nog graag aan meewerken.

Week 5 - Uit de Kerk op Ypenburg - Geweld

Uit de Kerk op Ypenburg

Geweld

door: ds. Attie Minnema

Deze weken kun je in allerlei kranten en bladen artikelen lezen over de vraag of religie en geweld onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en of religie meer kwaad dan goed doet. Een ruime meerderheid van de Nederlanders denkt van wel, volgens een recent onderzoek.

In de discussie hierover buitelen allerlei meningen over elkaar heen. Waarbij ook de vraag of komt of de ene religie meer geweld voortbrengt en gebruikt dan de andere. Cijfers lijken in ieder geval uit te wijzen dat we daarbij niet per definitie naar de islam kunnen wijzen als meest gewelddadige religie of ideologie. Ook het christelijk geloof kent periodes en voorbeelden van het gebruik van geweld om het eigen geloof uit te breiden of het eigen gelijk te verdedigen en ook als middel van onderdrukking en rechtvaardiging van misbruik.

Iedere ideologie en opvatting kan geweld gebruiken om de eigen idealen te verdedigen, als de aanhanger ervan maar extreem genoeg is. Bij (bijna) alle religies zijn gewelddadige voorbeelden en periodes aan te wijzen. En in de geschiedenis van de afgelopen tientallen jaren zijn heel wat conflicten tussen volken of bevolkingsgroepen die met de godsdienstige achtergrond van de partijen te maken lijken te hebben. Maar vaak kun je daar ook andere tegenstellingen aanwijzen van rijk en arm, politieke, etnische en/of culturele achtergronden en verschillen of belangentegenstellingen.

Is religie dan in zichzelf vreedzaam en een bron van het goede? Het is de vraag of religie ‘in  zichzelf’ bestaat. Religie, godsdienst is nooit los te verkrijgen zonder de aanhangers ervan. Aanhangers die al te vaak vooral bezig zijn met het verdedigen en zelfs opdringen van het eigen gelijk. Of de eigen geloofsopvattingen gebruiken voor het behartigen van eigen belangen. Dat is niet alleen tot groter perspectief beperkt, ook in het klein, in het persoonlijke leven kunnen gelovigen zich daar te buiten aan gaan. Religieus gelegitimeerd lichamelijk, geestelijk en verbaal geweld hebben veel verhoudingen en levens van mensen getekend en diepe wonden getrokken.

De grote vragen van deze tijd m.b.t. religie en geweld, stellen ook aan ons persoonlijk de vraag hoe wij vanuit onze levensovertuiging met elkaar, met andersgelovigen en andersdenkenden omgaan. Een mooi uitgangspunt, dat in vele religies en (al heel oude) levensbeschouwingen een kerngedachte is, lijkt mij daarbij ‘wat jij niet wilt dat jou geschiedt, doe dat ook een ander niet’. Of positief gezegd: ‘ behandel een ander zoals je zou willen dat je jou behandelen’. Als we zo met elkaar om kunnen gaan,  lijkt me dat ‘geweldig’.

Week 2 - Uit de Kerk op Ypenburg - Mag je jaloers zijn?

Uit de Kerk op Ypenburg

Mag je jaloers zijn?

door: ds. Attie Minnema

De afgelopen tijd kwam in meerdere gesprekken het onderwerp aan de orde of je jaloers mag zijn. ‘Je zult niet begeren’ is één van de 10 geboden in de Bijbel. De Nieuwe Bijbelvertaling zegt: ‘Zet je zinnen niet op wat aan een ander toebehoort. En in de Bijbel in Gewone Taal wordt dit gebod weergegeven met : ‘verlang niet naar iets dat van een ander is. Blijf af van zijn huis, zijn vrouw, zijn slaaf of slavin, zijn koe of ezel, en van al zijn bezit’. ‘Blijf er van af’, dat is een goede toevoeging.

Het lijkt in dit gebod te gaan over je gevoel, dat je geen jaloersheid mag voelen bij iets wat een ander heeft. Maar hoe moeilijk is het om daar aan te voldoen. Je hebt vaak al iets gedacht of gevoeld voordat je het weet, dat kun je niet tegenhouden. Maar het gaat in dit gebod over wat een stap verder, te ver zou zijn, namelijk dat je, datgene wat je verlangt, een ander zou ontzeggen of af zou nemen.

Voor de duidelijkheid: nergens in de Bijbel wordt ons verboden te verlangen naar dingen, zaken die we (nog) niet hebben. Verlangen doe je allemaal: een goed huis, gezondheid, een fijne baan, familie en vrienden om mee om te gaan, zaken die het leven goed en mooi maken. Dat verlangen maakt juist dat je je als mens ervoor inzet en dat is goed, dat heb je als mens nodig. Veel nieuwjaarswensen die deze dagen klinken verwoorden toch ook juist dat verlangen : vrede, gezondheid, voorspoed, van harte hebben we elkaar dat de afgelopen dagen toegewenst, wetend dat dat belangrijke dingen zijn in het leven. En heel de Bijbelse boodschap leert ons te verlangen naar het goede leven, voor jezelf en voor alle mensen.

Soms moeten mensen leven met een onvervuld verlangen of met een gemis. Kinderloosheid, na het verlies van een partner, verlies van gezondheid of een baan, onvervulde dromen. En natuurlijk ben je dan, soms, jaloers op mensen die dat wel hebben: kinderen en eventueel kleinkinderen die hen vreugde geven en bezoeken als ze ouder zijn geworden, een partner als je als alleenstaande een stel  samen gearmd ziet lopen of uitgaan, of als je ziet dat anderen sterk en gezond zijn en kunnen gaan en staan waar ze willen. Daar kun je jaloers op zijn, niet omdat je het de ander niet gunt maar vanuit het gevoel van gemis. En wie zou durven zeggen dat je dat gevoel dan niet mag hebben, jaloersheid als de andere kant van gemis. Je gunt het de ander, maar ook jezelf: daarom mag je jaloers zijn, als een ander woord voor verlangen.

Week 48 - Uit de Kerk op Ypenburg - Kerk en sportclub moeten zich heruitvinden

Uit de Kerk op Ypenburg

Kerk en sportclub moeten zich heruitvinden

door: ds. Attie Minnema

De titel van deze column is ontleend aan een bericht in het dagblad Trouw op de sportpagina: ‘De sportclub moet zich heruitvinden’. De beschrijving in dat artikel van de sport in Nederland zou bijna woordelijk kunnen gelden voor de kerk in onze tijd: De organisatie staat onder druk, inkomsten dalen, ledenbestanden kalven af. Meer mensen bewegen en doen aan sport, maar ongeorganiseerd.

De overeenkomst trof me, deze beschrijving zou zo maar kunnen gaan over kerk en religie. De ledentallen van de kerken in ons land dalen, kerken worden gesloten, maar religiositeit is er nog volop. Maar men wil zich niet meer verbinden aan een kerk, zoekt her en der wat past en shopt (soms) gemakkelijk van het ene spirituele aanbod naar het andere.

Blijkbaar is het een teken van de tijd waarin we leven: mensen binden zich minder of niet meer aan een organisatie.

Ook de oplossing wordt in dezelfde richting gezocht met vragen als: hoe activeer ik meer vrijwilligers, hoe werf ik nieuwe leden en hoe trek ik meer sponsors aan (in de kerk: hoe kunnen we de financiële bijdrage van de leden verhogen)?

Sportclubs zoeken het in creatieve lidmaatschappen, open verenigingen, aanbod van verschillende sportvormen, openstellen van kantines voor allerlei activiteiten zoals kinderopvang. Ook in de kerk zien we verbondenheid met de kerkelijke gemeenschap breder dan via lidmaatschap: ieder is welkom om mee te doen in vieringen en activiteiten, steeds wordt gezocht naar nieuwe vormen om mensen aan te spreken, de kerk wil ‘missionair’ zijn: naar buiten treden ook voor niet kerkleden en waar mogelijk worden kerkgebouw en zalen verhuurd.

De overkoepelende sportbond NOC-NSF belooft een prijs van 10.000 euro voor het beste idee om de georganiseerde sport te bevorderen. Misschien ook een idee voor de kerken?

Belangrijk bij al die oplossingen is, volgens het krantenartikel, dat de waarde van sportclubs wordt benadrukt, bijvoorbeeld richting de burgerlijke gemeente die sport subsidieert. Voor dat laatste kunnen (en willen) kerken niet aankloppen bij de overheid, er is in ons land scheiding tussen kerk en staat. Het eerste, benadrukken van de waarde van de kerk als geloofsgemeenschap, is ook voor de kerk van belang. Daar kan de landelijke en plaatselijke kerk veel aan doen door publiciteit en het organiseren van aansprekende activiteiten, maar daar ligt ook een taak en mogelijkheid voor de leden van kerk. Vaak leeft bij mensen een verouderd en achterhaald beeld van de kerk (wat er allemaal niet mag en wel moet). Kerkleden kunnen in gesprekken dit beeld bijkleuren en vertellen waarom het hen goed doet lid te zijn van een kerk. ‘Mond tot mond reclame’  noemen we dat in de samenleving. En dat past ook bij de kerk, zo is het, in de tijd van Jezus, immers ook ooit begonnen.

Week 44 - Uit de Kerk op Ypenburg - Muren

Uit de Kerk op Ypenburg

Muren

door: ds. Attie Minnema

Afgelopen zondag was het 25 jaar geleden dat de muur in Berlijn werd geopend. Mensen tussen Oost en West Duitsland konden voortaan weer vrij naar elkaar toegaan en elkaar leren kennen. Een belangrijke gebeurtenis in de geschiedenis van Duitsland en Europa, en vooral natuurlijk ook voor de mensen die aan de beide kanten van de muur woonden.

Deze weken is iedere vrijdag een uitzending te zien op NPO2, ‘de Muur’, over muren in de wereld, muren die bevolkingsgroepen van elkaar scheiden. Muren soms bedoeld om geweld tussen bevolkingsgroepen te voorkomen, muren soms ook bedoeld om mensen buiten te sluiten en eigenlijk zelfs op te sluiten. Muren die ook maken dat de mensen, die aan de verschillende kanten van de muur wonen, elkaar niet leren kennen. Terwijl, zo bleek uit de uitzending over de muren in Belfast, als ze elkaar ontmoeten, ze van elkaar zeggen: ‘ze zijn net zoals wij’.

Er zijn meer zichtbare muren tussen bevolkingsgroepen dan je denkt, zo blijkt uit de genoemde serie afleveringen van ‘de Muur’. Maar er zijn ook onzichtbare muren tussen bevolkingsgroepen. En soms worden nieuwe muren opgetrokken. De afgelopen tijd en deze dagen rond de intocht van Sinterklaas lijken er weer hoge muren te worden opgetrokken tussen voor- en tegenstanders van Zwarte Piet. Zo fel zijn de tegenstellingen dat er zelfs gewapende agenten, verkleed als (zwarte) Piet, mee lopen met Sinterklaas tijdens de intocht in Gouda. Waar men de oplossing had bedacht van enkele gele/kaas en stroopwafel Pieten.

Ik werd verdrietig en moedeloos van de beelden uit Belfast, een, vanuit de geschiedenis van Noord-Ierland, natuurlijk veel heftiger conflict dan de Zwarte Piet discussie in ons land. Maar als wij, vanwege de traditie van een kinderfeest, al zo fel tegenover elkaar staan, hoe dik en hoog worden dan de muren tussen mensen als zich ‘echte’ problemen voordoen? Ook de zwarte Piet discussie heeft z’n achtergrond. Misschien zit er wel het gevoel achter bij mensen dat er al zoveel is afgepakt en nu ook nog Zwarte Piet. Dat gevoel moeten we serieus nemen. Maar ook dat kan alleen als we niet beginnen vol felheid muren van tegenstelling op te werpen. Het zou ontzettend jammer zijn als het Sinterklaasfeest overschaduwd zou worden door felle discussies en wie weet nog meer. Muren, zichtbaar of onzichtbaar, kunnen alleen afgebroken worden als we het gesprek met elkaar blijven voeren. Ter wille van de kinderen, in ons land nu rond 5 december, en overal in de wereld.

U bevindt zich hier: Home De Dominee Uit de Kerk op Ypenburg