Lezing Oude Testament Spreuken 8: 22 – 36

Evangelielezing: Johannes 3: 1 – 16,

 

 

Het is vandaag dus Zondag Trinitatis, zondag van de Drie-eenheid.

Een christelijke feestdag, dat zien we aan de liturgische kleur wit, de kerkelijk feestkleur.

Maar het woord, begrip Trinitatis, Drie-eenheid  klinkt vooral dogmatisch, een zaak van de geloofsleer.

De Drie-eenheid is ook een dogma uit de vierde eeuw, geformuleerd na vele discussies in de vroege kerk in de eerste eeuwen.

Discussies over de vraag of God en Jezus en de heilige Geest hetzelfde zijn, samen één en/of tegelijk drie personen, met verschillende eigenschappen en toch één.

Er zijn ook daarna dikke boeken over geschreven, er zijn zelfs ketters voor veroordeeld, dus het is blijkbaar een belangrijk deel van de christelijke geloofsleer.

Tegelijk is het een moeilijk uit te leggen dogma.

Het klinkt bijna als een wiskundige formule: Drie-eenheid: 3 = 1.

Maar op school moet je daar niet mee aan komen.

Met behulp van beelden kun je proberen het duidelijk te maken.

Bijv. het beeld van water, water kun je in drie vormen tegenkomen: ijs – water – damp.

Zo kennen wij God en kunnen wij God ervaren in drie gestalten: Vader, Zoon en heilige Geest.

Maar elk beeld en voorbeeld klopt ook weer niet helemaal en het blijft dus behelpen en daarmee een lastig te begrijpen dogma.

 

Ondanks al die moeite en ingewikkeldheid is zondag Trinitatis, zondag van de Drie-eenheid toch een feestelijke zondag in de kerk.

De liturgische kleur is nog één keer feestelijk wit voordat we de groene tijd, de feestloze tijd in de kerk ingaan tot advent.

En de liederen bij deze zondag zijn vooral lofliederen en bezingen vrolijk Vader, Zoon en Heilige Geest en vergelijken het zelfs met een dans:

‘Dans mee met Vader, Zoon en Geest, kom binnen in de kring’.

Lied 706 dat we straks na de verkondiging als meditatieve muziek horen.

Een lied dat de Drie-eenheid blijkbaar nogal vrolijk opvat, als een dans van Vader, Zoon en heilige Geest waarin wij mee mogen doen.

Dat klinkt allemaal al veel minder zwaar en ernstig.

En misschien is de Drie-eenheid ook niet vooral een dogma dat je moet willen begrijpen, dat je moet willen snappen met je verstand,

maar is het veel meer een beweging, zoals een dans, muziek of een stroom waar je je in mee mag laten nemen.

En waar je zelfs vrolijk van mag worden.

 

En als je je daarin mee laat nemen, zonder het misschien allemaal precies te snappen,

als je je daarin mee laat nemen dan ga je misschien toch de betekenis van die drie-eenheid, de betekenis van wie God is als vader, zoon en geest in je leven te ervaren.

In momenten van verdriet of zorgen waarin je Gods vaderlijke of moederlijke zorg ervaart.

Als Jezus een aansprekend voorbeeld voor je is als de zoon in wie wij God kunnen leren kennen, en die ons laat zien hoe te leven met elkaar.

Of momenten waarin je inspiratie van de heilige Geest voelt, je je enthousiast en aangevuurd voelt om de goede boodschap van het evangelie in woord en daad uit te dragen.

Zo Gods aanwezigheid ervaren op verschillende momenten in je leven.

Ervaring die meer is dan precies begrijpen hoe het zit met die drie-eenheid, die misschien wel je verstand te boven gaat.

Maar die je toch iets doet ervaren van dat geheim van Vader, zoon en heilige Geest.

 

Dat dilemma van deze zondag Drie-eenheid: verstand of ervaring, komt ook naar voren in de beide lezingen van vanmorgen.

In Johannes 3 horen we over het gesprek van Jezus met Nicodemus,

waar Jezus tegen Nicodemus zegt dat een mens opnieuw geboren moet worden om het koninkrijk van God te zien.

‘Opnieuw geboren worden’, geboren worden uit water en geest.’

Nicodemus probeert het te begrijpen: ‘Hoe kan dat? Hoe kan iemand geboren worden die al oud is?’

Hij kan er met zijn verstand niet bij.

Maar Jezus doet hier ook niet een beroep op het verstand van Nicodemus.

Jezus probeert hem te verbinden met zijn traditie, verbondenheid te laten ervaren met de geloofsverhalen van Israël.

 

‘Geboren worden uit water en geest’.

Water, dat roept allerlei Bijbelse gedachten en associaties op.

Water, vanuit de verhalen in het Oude Testament, betekent doortocht, op weg gaan naar nieuw, bevrijd leven.

Denk aan de schepping vanuit het water van de oervloed, Noach in zijn ark en Mozes in zijn biezen mandje, beiden gered uit het dreigende water,

het volk Israël dat vanuit het slavenhuis Egypte door de Schelfzee trekt en later door de Jordaan het beloofde land in gaat.

Water reinigt, het  ‘oude’ mag je achter je laten om een nieuw begin te kunnen maken, een nieuwe toekomst in te gaan,

zoals wij dat vieren in de doop, waarin we de belofte meekrijgen dat er bij God altijd nieuw begin mogelijk is.

Geboren worden uit water betekent op weg mogen gaan, steeds weer, opnieuw op weg gaan naar nieuwe toekomst van leven in Gods licht.

 

En dan ‘geboren worden uit geest’.

Ook een belangrijk woord en begrip in de joodse geschriften en geloofsgedachten.

De geest van God die voor de schepping over het water op de nog donkere aarde zweeft.

Die ook, met hetzelfde Hebreeuwse woord, de adem is waarmee God de eerste mens Adam leven inblaast.

En het is de geest die koningen en profeten bezielt, en in het visioen van Ezechiël van het dal van de dorre beenderen de doden weer tot leven wekt als beeld van het volk Israël.

En natuurlijk de Geest van Pinksteren die aanvuurt om het evangelie verder de vertellen en te leven.

Geboren worden uit geest betekent nieuw leven ontvangen.

 

Uit water en geest geboren worden zet ons leven in beweging.

Zet ons op de weg van het Koninkrijk van God.

Dat is wat Jezus Nicodemus wil zeggen, hem daartoe uitnodigen, om op weg te gaan, de weg van Gods koninkrijk, van eeuwig leven, leven met God.

Om mee te doen met de beweging van Jezus.

 

Dat ‘in beweging gezet worden’ kunnen we ook lezen in Spreuken 8 over de wijsheid.

Het boek spreuken is één van de boeken van de zogenaamde wijsheidsliteratuur in de  Bijbel, net zoals Prediker, Job en bepaalde psalmen.

Net zoals in bijna alle filosofieën, godsdiensten en levensbeschouwingen speelt wijsheid ook in de Bijbel een belangrijk rol.

Maar wat is wijsheid?

Wijsheid kan klinken als geleerdheid, intellectueel.

Maar ik denk dat we het daar wel over eens zijn dat wijsheid niet hetzelfde is als kennis.

Iemand kan veel geleerd hebben, boekenwijsheid zeggen we dan, maar toch hele onhandige, domme en zelfs verkeerde dingen doen.

De filosoof Socrates zei juist dat wijsheid is weten dat je, in het grote geheel van alles,  eigenlijk niets weet.

Maar hij zei ook: wijsheid is het verschil zien tussen goed en kwaad.

 

Als je vroeger als kind de oudste thuis was kreeg je soms te horen dat je, in geval van ruzie, ‘de wijste moest zijn’.

Soms gebeuren er dingen, doe je of overkomen je dingen waarbij je denkt dat dat meer geluk dan wijsheid was.

Kinderen kunnen soms al heel wijs voor hun leeftijd zijn.

Bij oudere mensen, misschien met nauwelijks opleiding, kom je soms een geweldige wijsheid, levenswijsheid tegen.

Misschien denkt u nu wel aan een grootvader of moeder, of nog iemand anders die met goed luisteren en soms maar een paar wijze woorden je weer op de goede weg kon zetten.

En al die wijsheid heeft niet met verstand en met geleerdheid of opleiding en diploma’s te maken.

Wijsheid heeft, zoals Socrates al zei, te maken met het goede denken en doen, en is vooral ook praktisch of het nu in woorden of daden is.

Is hoe je in het leven staat en door het leven gaat, met anderen omgaat.

Die wijsheid lijkt bij sommige mensen wel aangeboren, of krijg je door ervaring, door te leren van je ervaringen en ook eventueel van je fouten.

 

In het boek Spreuken komt de wijsheid als een persoon naar voren.

‘Vrouwe wijsheid’, of in sommige bewerkingen van ons Bijbelgedeelte van vandaag: een meisje.

Vanwege de verzen 30 en 31 uit Spreuken 8 waar de wijsheid aan het woord is:

‘Ik was zijn lieveling, een bron van vreugde,

ik was altijd verheugd in zijn aanwezigheid,

vond vreugde in zijn hele aarde,

en was blij met alle mensen’.

In het Hebreeuws klinkt daar spelen in door, of huppelen en dartelen.

Wijsheid heeft blijkbaar ook te maken met speelsheid, met verwondering, dus met het goede, mooie leven.

Niet voor niets beschrijft de wijsheid zichzelf al voor en bij de schepping.

‘De Heer heeft mij vóór al het andere verworven, schiep eerst mij’.

‘Ik was erbij toen hij de hemel, de wolken, het water hun plaats gaf, grenzen stelde aan de zee’.

In en vanuit die wijsheid schiep God orde in de chaos van het begin, orde in de wereld, goede orde, schoonheid en harmonie.

En God zag dat het goed was, klinkt steeds weer bij al de scheppingsdagen.

Zo was het goed en  leefbaar, met volop ruimte om te leven voor mens en dier, alles in evenwicht.

    

Wat er gebeurt als dat evenwicht verstoord wordt,

als wij mensen ons samenleven en werken niet door wijsheid laten bepalen, maar door winst, opbrengst, door macht, vervoersgemak en snelheid,

dat zien en horen we bijna dagelijks.

Rapporten over klimaatverandering, zeespiegelstijging, vervuiling, uitstervende dier- en plantensoorten, het verschijnen van lastige en zelfs schadelijke soorten in ons land, verspreiding van ziekten.

En dan natuurlijk al de conflicten in de wereld, vluchtelingen stromen.

Verstoord evenwicht, verstoorde harmonie.

En wie heeft de wijsheid, de wil en ook de macht om dat weer om te keren?

Een vraag aan de politiek, maar ook aan ons persoonlijk, om wijs en met wijsheid om te gaan met natuur en milieu en met elkaar,

in de keuzes die we maken in ons dagelijkse leven.

 

Wijs en met wijsheid vanuit de verwondering over de schepping die ons geschonken is, vanuit de ervaring dat wij deel zijn van die schepping die gave is en geen eigendom.

Wijsheid die ons in beweging zet op de weg van het goede leven, naar Gods bedoeling.

Wijsheid die ons uitnodigt tot het leven:

 

Dans mee met Vader, Zoon en Geest, kom binnen in hun kring, dat wervelende samenspel van ver voor ons begin. De wereld van vandaag is ons vanouds al toegedacht als dansvloer waar de liefde leidt en waar de hoop ons wacht.

Volgende kerkdienst

Eerstvolgende kerkdienst is op
Zon 17 November om 10:00 uur in De Toevlucht

Informatie bij deze dienst:

Lezingen: Exodus 3: 1-15 en Lucas 20: 27-38.

Collecte voor Nederlands Bijbelgenootschap en Wycliffe Bijbelvertalers.

Voorganger: Ds. A. Minnema
Ouderling van dienst: Astrid Driesprong